Powrót do archiwum
Choroba zwyrodnieniowa stawów

Choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoarthritis) należy do chorób cywilizacyjnych, rozwijających się w następstwie siedzącego trybu życia oraz braku ruchu. Pierwszym objawem choroby zwyrodnieniowej jest zwykle ból stawów. W miarę jak choroba postępuje, u pacjenta dochodzi do ograniczenia ruchomości oraz trzeszczenia stawów, a w następstwie tego - do trudności z poruszaniem się. Gdy choroba zwyrodnieniowa stawów znajduje się już w zaawansowanym stadium, jakość życia chorego znacząco się pogarsza w związku z dolegliwościami bólowymi odczuwanymi podczas aktywności ruchowej a także wskutek problemów z poruszaniem się.

Zapadalność oraz przebieg choroby zwyrodnieniowej
Według danych szacunkowych zmiany w stawach, typowe dla choroby zwyrodnieniowej, występują u co czwartej osoby po 40. roku życia. Po przekroczeniu 55. roku życia częstość występowania schorzenia sięga 65%, a po 75. roku życia – niemal 80%. Na chorobę zwyrodnieniową stawów zapadają zarówno kobiety, jak i mężczyźni, ale to panie w większym stopniu doświadczają następstw tego schorzenia w życiu codziennym. Wśród osób w starszym wieku zmagających się z nasilonymi zmianami zwyrodnieniowymi przeważają kobiety, ale należy pamiętać, że statystycznie żyją one dłużej od mężczyzn. W Polsce choroba zwyrodnieniowa stawów jest najczęstszą przyczyną orzeczeń o niepełnosprawności ruchowej. Aby wydłużyć okres pełnej sprawności stawów, należy zadbać o prawidłową profilaktykę tej powszechnej choroby.

Choroba zwyrodnieniowa stawów może zaatakować jeden lub kilka stawów. Postać choroby ma związek z bezpośrednią przyczyną zmian zwyrodnieniowych.

Do rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów mogą się przyczyniać czynniki mechaniczne i biologiczne, zaburzające proces regeneracji chrząstki stawowej oraz warstwy podchrzęstnej, czyli tej części kości, która znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie stawu. Główną funkcją chrząstki stawowej jest przenoszenie sił, działających na staw. W związku z tym jest ona poddawana tarciu i musi stale się regenerować, by zapewnić sprawne działanie stawów. Proces odtwarzania chrząstki stawowej wymaga odpowiedniego jej odżywienia oraz ukrwienia.

U osób dotkniętych chorobą zwyrodnieniową stawów chrząstka jest pierwszą tkanką stawu objętą procesem chorobowym. Początkowo następuje fizyczne powiększenie obrysu stawu, wywołane obrzękiem związanym z jej wewnętrznymi uszkodzeniami. Chrząstka przestaje spełniać swoją funkcję i następuje jej dalsze uszkodzenie. Gdy grubość tkanki ulega zmniejszeniu, przeciążeniom poddawane są pozostałe tkanki w obrębie stawu. One także doznają uszkodzeń. W rezultacie w warstwie podchrzęstnej powstają zmiany: wyrośla kostne (osteofity), zagęszczenia (sklerotyzacja) oraz torbiele zwyrodnieniowe (geody). Zmiany te wrastają w chrząstkę, a w błonie maziowej stawu rozwija się stan zapalny. Więzadła i torebka stawowa, odpowiedzialne za stabilność stawu, grubieją i tracą elastyczność, natomiast w jamie stawowej może pojawić się wysięk. Degradacja wszystkich struktur w obrębie stawu oznacza utratę ich zdolności do pełnienia funkcji fizjologicznych. Gdy wyrośla kostne są liczne, może dojść do usztywnienia stawu i ograniczenia jego ruchomości.

Jednym z czynników wywołujących chorobę zwyrodnieniową stawów jest stan zapalny. W okresach zaostrzeń choroby pojawiają się objawy miejscowe toczącego się stanu zapalnego (podwyższenie temperatury skóry, obrzęk, zaczerwienienie i ból). Nie dochodzi do rozwoju objawów ogólnoustrojowych stanu zapalnego, ponieważ w obrębie chrząstki nie występują naczynia krwionośne. Badania ogólne nie wykazują również podwyższenia odczynu OB ani temperatury, czyli typowych wskaźników procesu zapalnego.

Przyczyny choroby zwyrodnieniowej
Choroba zwyrodnieniowa stawów występuje w postaci pierwotnej i wtórnej. Nie wiadomo jeszcze, co powoduje postać pierwotną choroby. Dotychczas udało się jedynie ustalić, że ryzyko jej rozwoju zwiększają takie czynniki, jak podeszły wiek, płeć żeńska, niedobory estrogenów, otyłość, osłabienie mięśni okołostawowych oraz nieprawidłowa dieta. W rozwoju choroby zwyrodnieniowej znaczenie mają również predyspozycje genetyczne – istnieje gen, który w znacznym stopniu zwiększa ryzyko wystąpienia zmian zwyrodnieniowych. Zmiany tego typu mogą być także wynikiem niedokrwienia warstwy chrzęstnej w obrębie stawu.

Postać wtórna choroby zwyrodnieniowej stawów ma związek z uszkodzeniami stawów (powstałymi w następstwie urazów mechanicznych, infekcji, przeciążeń lub dysfunkcji narządów lub tkanek), zaburzającymi fizjologiczne funkcjonowanie stawów. Do zwyrodnienia stawów przyczyniać się mogą urazy ostre (złamania kości i zwichnięcia stawów z powikłaniem w postaci nieprawidłowego ułożenia kości w stawie, prowadzącym do degradacji i martwicy chrząstki) oraz przewlekłe przeciążenia stawów (typowe dla osób pracujących fizycznie oraz uprawiających zawodowo sport). Do wtórnej postaci choroby zwyrodnieniowej mogą również predysponować wady postawy (wskutek nieprawidłowego ułożenia stawów zwiększa się na nie nacisk), znaczna nadwaga oraz osłabienie mięśni szkieletowych otaczających staw (w wyniku niedostatecznego ich używania).

Choroba zwyrodnieniowa w postaci wtórnej może być reakcją na martwicę głowy kości udowej powodującą zwyrodnienie w obrębie stawu biodrowego (choroba Perthesa), reumatoidalne zapalenie stawów lub inne schorzenia kości i stawów. Zwyrodnienia stawów mogą powstawać również w wyniku chorób metabolicznych, które przyczyniają się do odkładania w tkankach substancji o niekorzystnym wpływie na proces odtwarzania chrząstki (odkładanie się miedzi w przebiegu choroby Wilsona, kumulacja glukozyloceramidu u osób z chorobą Gauchera itd.). Proces zwyrodnienia stawów jest wówczas przyspieszony, a choroba atakuje wiele stawów jednocześnie. Proces chorobowy może być także wynikiem choroby kesonowej, odmrożeń, cukrzycy, akromegalii, chorób przytarczyc i tarczycy oraz innych schorzeń, powodujących zaburzenia procesu regeneracji chrząstki stawowej.

Powrót do archiwum